Read the first chapter
The whole of chapter one, free. About 27 min. Turn the pages with the arrows, your keyboard, or a swipe.
Chapter 1
Pasted Content
Halganka Gudaha waa Awood Nafta
Cutubayaasha Buugga
• Maxay tahay Halganka Gudaha?
• Fikirrada Xun iyo Sida Loo Beddelo
• Cabsida Guuldarro iyo Sida Laga Guuleysto
• Shaki-nafta iyo Xaqiijinta Nafta
• Daallka, Niyad-jabka, iyo Dulqaadka
• Isbarbardhigga Dadka Kale
• Xakameynta Waqtiga iyo Go’aan Qaadasho
• Rajada iyo Awooda Nafta
• Isbeddelka iyo Horumarka Shakhsiga
• Nolol Cusub: Halganka Gudaha oo Guuleysta
Halganka Nolosha & Awood Gudaah” Qoray: Abdisalaan Mohamoud Yasin.
Hordhac Nolosha qofka ugu weyn ee uu la dagaallamo ma aha dadka kale, ma aha dhibaatyada dibedda ah, mana aha waxyaabaha aan qofku xakameyn karin. Ugu weyn waa halganka gudaha: fikirrada xun, cabsida, shaki-nafta, daallada, niyad-jabka, iyo rajad la’aanta. Qur’aanku wuxuu ina barayaa in dhibaatada la socdo fudayd: Laba Aayadood oo Rajo iyo Samir ina Baraya
• Aayadda Koowaad: Dhibka Waxaa Weheliya Fudayd Aayadda Carabiga فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا Akhriska Fa-inna maʿal-ʿusri yusrā. Inna maʿal-ʿusri yusrā. Macnaha Af-Soomaaliga “Hubaal, dhibka waxaa weheliya fudayd. Hubaal, dhibka waxaa weheliya fudayd.” Tixraac: Qur’aanka Kariimka ah, Suurat Ash-Sharx, aayadaha 5–6 (94:5–6). Casharrada Aayadda • Ha quusan: Dhibaatada aad maanta la kulmayso ma aha inay rajadaada dhammaato. • Samir yeelo: Xaaladaha adag waxay u baahan karaan waqti, dulqaad iyo dadaal. • Alle talo saar: Ducada iyo ku xirnaanta Alle waxay qofka ka caawin karaan inuu helo rajo iyo xasillooni. • Rajada ilaali: Ha u qaadan in albaab kasta oo kaa xirma uu yahay dhammaadka fursadahaaga. Farriin qalbiga dejinaysa: Mararka qaarkood waxaad ku dhex jiri kartaa xaalad aad u malaynayso inaanay dhammaan doonin. Laakiin ha u oggolaan dhibaatada maanta inay kaa qaaddo rajada berri. Samir yeelo, Alle bari, dadaalkaagana sii wad.
• Aayadda Labaad: Alle Nafna Kuma Waajibiyo Wax Ka Badan Awooddeeda Aayadda Carabiga لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا Akhriska Lā yukallifullāhu nafsan illā wusʿahā. Macnaha Af-Soomaaliga “Alle nafna kuma waajibiyo wax ka badan awooddeeda.” Tixraac: Qur’aanka Kariimka ah, Suuratul-Baqarah, aayadda 286 (2:286). Casharrada Aayadda
• Ha isku cadaadin wax kasta. Qof kastaa wuxuu leeyahay awood iyo duruufo u gaar ah. Naftaada sii waqti aad wax ku barato, ku korto, kuna hagaajiso noloshaada.
• Daciifnimadaadu Ceeb ma aha. Waxaa jira maalmo aad xoog dareemayso iyo maalmo aad daal dareemayso. Waa muhiim inaad garato xadka awooddaada oo aad nasasho qaadato marka aad u baahan tahay.
• Caawimaad weydiisashadu waa wax wanaagsan. Marka ay arrimuhu kugu adkaadaan, waxaad caawimaad ka raadsan kartaa Alle iyo dad aad ku kalsoon tahay.
• Talaabo yarna waa horumar. Uma baahnid inaad hal maalin gudaheed wax walba xalliso. Mararka qaarkood, tallaabo yar oo joogto ah ayaa kaa caawin karta inaad gaarto yoolkaaga.
Duco: Samir, Fudayd iyo Xasillooni Carabiga رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا Akhriska Rabbanā wa lā tuḥammilnā mā lā ṭāqata lanā bih, waʿfu ʿannā, waghfir lanā, warḥamnā. Macnaha Af-Soomaaliga “Rabbiyow, ha nagu rarinin wax aynaan awood u lahayn; naga saamax, noo dambi dhaaf, noona naxariiso.” Tixraac: Suuratul-Baqarah, aayadda 286 (2:286).
Farriin Dhiirrigelin ah Walaal, xusuusnow saddexdan arrimood: • Marka aad dhibaataysan tahay, samir yeelo. • Marka aad daalan tahay, naso oo caawimaad raadso. • Marka aad rajo beelayso, Alle u noqo oo ducayso. Noloshu mar walba ma aha mid sahlan, laakiin ma aha inaad kaligaa wax walba xalliso. Alle bari, talo wanaagsan raadso, naftaadana ula dhaqan naxariis. “Dhibaatadu ma qeexdo qofka aad tahay; sida aad uga jawaabto iyo sida aad rajada u ilaaliso ayaa qayb ka ah safarkaaga.” Buuggan waxaan kaga hadlaynaa sida loo fahmo halganka gudaha, sida loo xakameeyo fikirrada xun, iyo sida loo beddelo dhibaato awood iyo horumar — iyadoo la raacinayaa Qur’aan, Sunnada, iyo xikmadaha akhyaarta hore.
Cutubka 1aad: Maxay tahay Halganka Gudaha? Halganka gudaha waa dagaalka qofku la yeesho naftiisa. Wuxuu ka bilaabmaa fikir, ka dibna wuxuu noqdaa dareen, ka dibna waxuu noqon karaa ficil ama ficil la’aan. Qof kasta wuxuu qaataa dagaal aan la arkin. Qaar baa ka dagaallama cabsida guuldarro, qaarna ka dagaallama daallada iyo niyad-jabka. Aayad Qur’aan ah: Dadaalka iyo Hanuunka Alle
Aayadda Carabiga وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ
Akhriska Aayadda Walladhīna jāhadū fīnā lanahdiyannahum subulanā, wa innallāha lamaʿal-muḥsinīn. Macnaha Af-Soomaaliga “Kuwa dadaala jidkayaga dartii, waxaan hubaal ku hanuunin doonnaa waddooyinkayaga. Alle-na wuxuu la jiraa kuwa wanaagga fala.” Tixraac: Qur’aanka Kariimka ah, Suuratul-Cankabuut, aayadda 69 (29:69). Casharrada laga baranayo aayaddan
• Dadaalku waa waddada horumarka. Haddii aad doonayso inaad noloshaada wax ka beddesho, ha ka daalin dadaalka wanaagsan. Wax kasta waxay u baahan yihiin samir, joogteyn iyo Alle talo saarasho.
• Alle ka raadso hanuunka. Marka aad jahawareerto ama aadan garanayn waddada saxda ah, Alle bari, ducayso, kuna dadaal inaad doorato waxa wanaagsan.
• Ha ka quusan naftaada. Mararka qaarkood waxaad dareemi kartaa inaad meel ku xanniban tahay. Laakiin sii wad dadaalka wanaagsan, hana u oggolaan caqabaduhu inay kaa joojiyaan horumarkaaga.
• Wanaagga ku dadaal. Hanuunku kuma koobna aqoonta oo keliya; wuxuu kaloo ka muuqdaa akhlaaqda wanaagsan, daacadnimada, cibaadada iyo sida aad dadka ula dhaqanto.
Duco اللَّهُمَّ اهْدِنَا سُبُلَكَ وَوَفِّقْنَا لِمَا تُحِبُّ وَتَرْضَى
Akhriska: Allahumma ihdinā subulaka, wa waffiqnā limā tuḥibbu wa tarḍā.
Macnaha: “Ilaahayow, nagu hanuuni waddooyinkaaga, nagu guulee waxa aad jeceshahay oo aad raalli ka tahay.” Fiiro gaar ah: Ducadani waa duco macne wanaagsan leh, balse ma sheeganayno inay tahay xadiis si gaar ah loo soo weriyey. Farriin dhiirrigelin ah Ha quusan haddii aad weli gaari weydo meesha aad doonayso. Mararka qaarkood horumarku waa mid tartiib ah, laakiin tallaabo kasta oo wanaagsan oo aad qaaddo waxay qayb ka noqon kartaa isbeddelka aad rajaynayso. Alle talo saar, dadaalka wanaagsan sii wad, hana ka quusan naxariista iyo hanuunka Alle.
Xadiis: Mu’minka Xoogga Leh Xadiiska Carabiga قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ، وَفِي كُلٍّ خَيْرٌ.
Akhriska Xadiiska Al-mu’minul-qawiyyu khayrun wa aḥabbu ilallāhi minal-mu’minid-daʿīf, wa fī kullin khayr.
Macnaha Af-Soomaaliga Nabiga Muxammad ﷺ wuxuu yiri: “Mu’minka xoogga leh ayaa ka khayr badan, kana jecel Alle, mu’minka daciifka ah, inkastoo labadaba khayr ku jiro.” Tixraaca: Saxiix Muslim, Xadiiska 2664. Waxaa soo weriyey Abuu Hurayrah (Alle ha ka raalli noqdee).
Casharrada laga baranayo xadiiska
• Ku dadaal inaad noqoto qof xooggan. Xooggu kuma koobna awoodda jirka oo keliya. Wuxuu kaloo noqon karaa xoogga iimaanka, go'aan qaadashada, dulqaadka iyo awoodda aad ku wajahayso caqabadaha nolosha.
• Ha u oggolaan dhibaatooyinka inay kaa joojiyaan dadaalkaaga. Qofka mu’minka ahi wuxuu isku dayaa inuu hagaajiyo xaaladdiisa, wax barto, dadaalo, kana faa'iidaysto fursadaha wanaagsan ee Alle siiyo.
• Alle talo saar adigoo dadaalaya. Nabigu ﷺ wuxuu ina barayaa inaan ku dadaalno waxa ina anfacaya, Alle kaalmo weydiisanno, kana fogaano quusta.
• Xoogga dhabta ahi wuxuu la socdaa akhlaaq wanaagsan. Qofka xoogga leh ma aha oo keliya qof awood badan, balse waa qof awooddiisa u adeegsada wanaagga, xaqa iyo caawinta dadka kale.
Duco: Xoogga Iimaanka iyo Adkaysiga اللَّهُمَّ قَوِّ إِيمَانَنَا، وَثَبِّتْ قُلُوبَنَا، وَأَعِنَّا عَلَى طَاعَتِكَ
Akhriska: Allahumma qawwi īmānanā, wa thabbit qulūbanā, wa aʿinnā ʿalā ṭāʿatik.
Macnaha: “Ilaahayow, xooji iimaankeenna, qalbiyadeenna adkee, naguna kaalmee inaan ku adeecno.”
Fiiro gaar ah: Ducadani waa duco macne wanaagsan leh; halkan uguma nisbaynayno xadiis gaar ah. Farriin dhiirrigelin ah Ha ku cabbirin xooggaaga oo keliya waxa aad maanta haysato. Ku cabbir sida aad uga gudubto caqabadaha, sida aad u ilaaliso iimaankaaga, iyo sida aad u sii waddo dadaalkaaga marka ay noloshu adkaato. Noqo qof iimaan adag leh, samir badan, dadaal badan, Alle talo saarta, dadka kalena wanaag kula dhaqma. Xusuusnow: Mu’minka xoogga leh waa kan dadaala, wanaagga jecel, Alle talo saarta, kana faa'iidaysta awoodda iyo fursadaha uu haysto.
Xikmad: Naftaada Ka Adkaaw Xikmadda “Qofka naftiisa ka adkaada ayaa ka xoog badan qofka magaalo qabsada.”
— Xikmad laga dhaxlay waayo-aragnimada nolosha. Macnaha Xikmadda Qofka ugu xoogga badan ma aha oo keliya kan dadka kale ka adkaada, balse waa kan awooda inuu naftiisa xakameeyo. Inaad naftaada ka adkaato waxay ka dhigan tahay: • Xanaaqaaga xakamayso marka wax kaa cadhaysiiyaan. • Dulqaad yeelato marka noloshu kugu adkaato. • Rabitaankaaga xakamayso marka uu kuu horseedi karo wax aan wanaagsanayn. • Dembiga ka fogaato xitaa marka aad fursad u haysato inaad gasho. • Sii waddo dadaalkaaga xitaa marka caajis iyo quus ku soo wajahaan.
Cashar Diini ah Nabiga Muxammad ﷺ wuxuu yiri: لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ
Akhriska: Laysash-shadīdu biṣ-ṣuraʿah, innamash-shadīdul-ladhī yamliku nafsahu ʿindal-ghaḍab.
Macnaha: “Xoog badane ma aha kan dadka legdinta kaga adkaada; xoog badane waa kan naftiisa xakameeya marka uu xanaaqsan yahay.”
Tixraac: Saxiix Al-Bukhaari, 6114; Saxiix Muslim, 2609.
Farriin Qalbiga Taabanaysa Mararka qaarkood, dagaalka ugu weyn ee aad gasho ma aha mid aad qof kale la gasho, ee waa mid ka dhex socda adiga iyo naftaada. Waa dagaalka u dhexeeya samirka iyo degdegga, wanaagga iyo xumaanta, dadaalka iyo caajiska. Marka aad naftaada xakamayso, xanaaqaaga maamusho, oo aad doorato waxa saxda ah xitaa marka ay adag tahay, waxaad muujinaysaa xoog dhab ah. Xusuusnow: Inaad dadka kale ka adkaato waxay kuu keeni kartaa guul ku meel gaar ah, laakiin inaad naftaada hagaajiso waxay noloshaada u horseedi kartaa isbeddel waara.
Duco: Hanuunka, Taqwada, Dhawrsanaanta iyo Qanacsanaanta
• Ducada Carabiga اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالتُّقَى وَالْعَفَافَ وَالْغِنَى
• Akhriska Ducada Allahumma innī as’alukal-hudā wat-tuqā wal-ʿafāfa wal-ghinā.
• Macnaha Af-Soomaaliga “Ilaahayow, waxaan ku weydiisanayaa hanuunka, Alle ka cabsiga (taqwada), dhawrsanaanta iyo hodantinimada nafta.” Tixraaca: Saxiix Muslim, Xadiiska 2721. Waxaa soo weriyey Cabdullaahi ibn Mascuud (Alle ha ka raalli noqdee).
• Maxay Ducadani Xambaarsan Tahay?
• Hanuunka (الْهُدَى) In Alle ku tuso jidka toosan, ku waafajiyo xaqa, kuna hago go'aannada wanaagsan ee noloshaada.
• Taqwada (التُّقَى) Inaad Alle ka cabsato, amarradiisa ilaaliso, xaaraantana ka fogaato, adigoo rajaynaya naxariistiisa iyo raalli ahaanshihiisa.
• Dhawrsanaanta (الْعَفَافَ) Inaad naftaada ka ilaaliso waxyaabaha xaaraanta ah, akhlaaqdaada dhowrto, kuna qanacdo waxa xalaasha ah.
• Hodantinimada nafta (الْغِنَى) Inuu Alle qalbigaaga ku abuuro qanacsanaan, si aadan ugu noqon qof aan weligiis ku qancin waxa uu haysto. Hodantinimada naftu kuma koobna lacag iyo hanti; waxay sidoo kale tahay qalbi ku qanacsan nicmooyinka Alle ku siiyey.
• Goorma Ayaad Ducadan Akhrisan Kartaa? Waxaad akhrisan kartaa marka aad Alle ka baryayso: • Inuu ku hanuuniyo jidka toosan. • Inuu kaa caawiyo inaad ka fogaato dembiyada. • Inuu ku siiyo akhlaaq wanaagsan iyo dhawrsanaan. • Inuu qalbigaaga ka buuxiyo qanacsanaan, kana ilaaliyo damac aan dhammaad lahayn. • Inuu ku waafajiyo nolol wanaagsan oo adduun iyo aakhiroba anfaca.
• Farriin Qalbiga Dejisa Mararka qaarkood, waxa ugu qaalisan ee qofku heli karo ma aha hanti badan, balse waa qalbi hanuunsan, nafsad dhawrsan iyo nolol uu Alle raalli ka yahay. Waxaa laga yaabaa inaad haysato waxyaabo badan, haddana aad dareento in wax kaa maqan yihiin. Waxaa kale oo laga yaabaa inaad haysato wax yar, laakiin qalbigaagu ku qanacsan yahay. Hantida dhabta ahi waa marka Alle ku siiyo hanuun aad ku garato xaqa, taqwo aad ku ilaaliso naftaada, dhawrsanaan aad ku dhowrto sharaftaada, iyo qalbi ku qanacsan qadarka Alle. Ku dadaal inaad ducadan barato, macnaheedana fahanto, noloshaadana ku dhaqanto.
Cutubka 2aad: Fikirrada Xun iyo Sida Loo Beddelo Bilowga Cutubka Qof kasta wuxuu qaataa fikirro badan maalin kasta. Qaar ka mid ah waa kuwo fiican, qaarna waa kuwo xun. Fikirrada fiican waxay nafta kor u qaadaan, halka fikirrada xun ay nafta daalliyaan, cabsi geliyaan, isla markaana horumar ka hortagaan. Halganka gudaha wuxuu ka bilaabmaa fikirka. Haddii aad xakameyso fikirka, waxaad xakameyn kartaa dareenka, ficilka, iyo nolosha. Fikirku Ma Run Yahay? Fikirku waa wax qofka maskaxdiisa ku soo baxa. Fikirku ma aha run ilaa laga hubiyo. Tusaale ahaan, qof markuu guuldarro soo gaaro wuxuu yidhi: “Waxaan waxba ihi.” Laakiin waxaas ma aha run; waa fikir xun oo ka yimid daallad, cabsi, ama niyad-jab. Fikirrada xun waxay badanaa ka yimaadaan: • Cabsida. • Daallada. • Niyad-jabka. • Isbarbardhigga dadka kale. • Khibrad xun oo hore. • Hadal dadka kale ka yimid. Noocyada Fikirrada Xun
• Fikirka Cabsida Waxaa ka mid ah: “Waxaan guuldarro tagayaa,” “Dadku way i qoslayaan,” ama “Waxaan kari mayo.” Fikirkan wuxuu qofka ka hortagaa inuu isku dayo. Laakiin isku day la’aantu waa guuldarro ka hor inta aan bilaabin.
• Fikirka Shaki-nafta Waxaa ka mid ah: “Waxaan waxba ihi,” “Waxaan kari mayo,” ama “Dadka kale ayaa i ka fiican.” Fikirkan wuxuu qofka ka dhigaa mid qiimo la’, isla markaana wuxuu nafta kor u qaadi karaa.
• Fikirka Daallada Waxaa ka mid ah: “Waxaan waqti hayaa,” “Ma awoodi karo,” ama “Ma aqaan sida loo sameeyo.” Fikirkan wuxuu qofka ka dhigaa mid daallan, isla markaana wuxuu horumar ka hortagaa.
• Fikirka Isbarbardhigga Waxaa ka mid ah: “Waxaan ka dambeeyaa dadka kale,” ama “Waxaan waxba aan gaarin.” Isbarbardhigga xun wuxuu qofka ka dhigaa mid niyad-jaban, isla markaana wuxuu rajada ka dhimi karaa. Sida Loo Beddelo Fikirrada Xun Si aad u beddesho fikirrada xun, waxaad sameyn kartaa saddex tallaabo: Tallaabada 1aad: Ogow Fikirka Marka fikir xun ku soo baxo, ha ka cararin. Isweydii: “Maxaan hadda qalbiga ku hayaa?” Tusaale: “Waxaan kari mayo.” Tallaabada 2aad: Weydii Runta Isweydii: “Ma run baa? Ma xaqiiq baa? Ma waxaan ka cabsanayaa oo keliya?” Tusaale: “Ma run baa inaan kari mayo? Mise waxaan ka cabsanayaa oo keliya?” Tallaabada 3aad: Beddel Fikirka Ku beddel fikir awood siinaya. Tusaale: “Waxaan bari karaa, waxaanan horay u sii kari karaa.” Tusaale Fudud Qof doonaya inuu baro xirfad cusub wuxuu la kulmi karaa fikir ah: “Waxaan kari mayo.” Haddii uu rumaysto fikirkaas, wuxuu joojin karaa rabitaankiisa. Laakiin haddii uu fahmo in fikirku aan run ahayn, wuxuu awood u yeelan karaa inuu sii wado. Wuxuu beddeli karaa fikirka si: “Waxaan bari karaa, waxaanan horay u sii kari karaa.” Tallaabada Maalinlaha ah Si aad u xakameyso fikirrada xun, waxaad sameyn kartaa waxyaabahan maalin kasta: • Marka fikir xun ku soo baxo, ha ka cararin. • Isweydii: “Ma run baa?” • Ku beddel fikir awood siinaya. • Qor fikirka cusub. • Ku celceli fikirka cusub ilaa uu naftaada galo. Gabagabo Cutubka 2aad Fikirrada xun waa mid ka mid ah cabsiyada ugu xoogga badan ee halganka gudaha. Laakiin fikirku ma aha run; waa fikir. Haddii aad fahanto fikirka, waxaad beddeli kartaa.
Xusuusnow: haddii aad xakameyso fikirka, waxaad xakameyn kartaa nolosha.
Cutubka 2aad: Fikirrada Xun iyo Sida Loo Beddelo
Fikirku ma aha run; fikirku waa fikir. Qofku wuxuu qaadan karaa fikir xun, laakiin ma aha inuu ku noqdo run. Fikirrada xun waxay badanaa ka yimaadaan cabsida, daallada, niyad-jabka, isbarbardhigga, ama hadal dadka kale. Iimaanka, Qalbiga iyo Alle Talo Saarashada
• Aayad Qur’aan ah: Qalbiyada Mu’miniinta
Aayadda Carabiga إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ Akhriska Innamal-mu’minūna alladhīna idhā dhukirallāhu wajilat qulūbuhum, wa idhā tuliyat ʿalayhim āyātuhu zādathum īmānan, wa ʿalā rabbihim yatawakkalūn.
Macnaha Af-Soomaaliga “Mu’miniintu waa kuwa marka Alle la xuso ay qalbiyadoodu gariiraan, marka aayadihiisa lagu akhriyona uu iimaankoodu kordho, Rabbigoodna talo saarta.”
Tixraac: Qur’aanka Kariimka ah, Suuratul-Anfaal, aayadda 2 (8:2). Casharrada Aayadda
• Qalbigaaga ku xidh Alle. Qalbiga mu’minka ah waxaa saameeya xuska Alle. Markaad Qur’aanka akhrido ama aad maqasho magacyada Alle, isku day inaad fahanto macnaha oo aad ku dhaqanto.
• Iimaankaaga kobci. Akhrinta Qur’aanka, salaadda, ducada iyo camalka wanaagsan waxay qayb ka yihiin safarka qofku ku xoojinayo iimaankiisa.
• Alle talo saar. Tawakkulku waa inaad Alle ku kalsoonaato, adigoo isla markaana qaadaya tallaabooyinka wanaagsan ee aad awooddo.
• Qalbigaaga ku ilaali xuska Alle. Marka murugo, cabsi ama jahawareer ku soo wajahaan, Alle xusuuso oo kaalmo weydiiso.
• Xadiis: Xadiiska sugan ee arrintan ku saabsan waa sidan:
Xadiiska Carabiga قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي Akhriska Qāla Allāhu taʿālā: Anā ʿinda ẓanni ʿabdī bī.
Macnaha Af-Soomaaliga Alle kor ahaaye wuxuu yiri: “Anigu waxaan ahay sida uu addoonkaygu iga filayo.”
Tixraac: Saxiix Al-Bukhaari, 7405; Saxiix Muslim, 2675.
Casharrada Xadiiska
• Alle naxariistiisa ka rajo qabo. Markaad dembi gasho, toobad keen oo Alle dambi-dhaaf weydiiso. Ha ka quusan naxariistiisa.
• Ducada sii wad. Haddii aad sugayso jawaabta ducadaada, samir yeelo oo Alle ka filo khayr, adigoo og in jawaabtu u imaan karto qaab aadan filayn.
• Alle talo saar, dadaalkana ha joojin. Rajo-wanaagga Alle lagama wado inaad iska dayso dadaalka. Ku dadaal waxa wanaagsan, kana raadso Alle gargaar iyo hanuun.
• Ha isku darin rajo-wanaagga iyo dammaanad qaadka natiijada. Inaad Alle khayr ka filato macnaheedu ma aha in wax kasta oo aad rabto ay khasab ku rumoobayaan. Waa inaad ku kalsoonaato naxariistiisa iyo xikmaddiisa, xitaa marka natiijadu ka duwanaato rajadaada.
Farriin Qalbiga Dejisa
Qalbiga mu’minka ahi wuxuu u dhexeeyaa Alle ka cabsi iyo rajada naxariistiisa. Markaad Alle xusuusato, iimaankaaga kobci. Markaad qalad gasho, toobad keen. Markaad dhibaato la kulanto, samir yeelo. Markaad wax wanaagsan rajayso, Alle talo saar. Ha ka quusan naxariista Alle, Hana iloobin inaad mar kasta u noqon karto adigoo toobad keenaya, ducaysanaya, kuna dadaalaya wanaagga. Xikmad iyo Duco: Ka Gudubka Welwelka iyo Murugada
• Xikmad: Sida Aad U Fahanto Dhibaatada “Ma aha waxa kugu dhacay oo keliya waxa ugu muhiimsan, balse waa sida aad u fahanto waxa kugu dhacay.”
— Waxaa loo nisbeeyaa Epictetus, faylasuufkii hore.
Macnaha Xikmadda Nolosha mararka qaarkood waxaa dhacaya waxyaabo aynaan dooran: guuldarro, niyad-jab, khasaaro ama hadallo ina dhaawaca. Ma awoodno inaan xakamayno wax kasta oo nagu dhaca, laakiin waxaan baran karnaa sida aan uga jawaabno. • Marka aad guuldarraysato: Halkii aad naftaada ku canaanan lahayd, isku day inaad wax ka barato. • Marka qof ku dhaawaco: Ha u oggolaan ficilkiisa inuu go'aamiyo qiimahaaga. • Marka qorshahaagu fashilmo: Xusuusnow in waddo kale ay jiri karto. • Marka aad murugooto: Naftaada sii waqti aad ku bogsato, hana isku qasbin inaad isla markiiba faraxdo. Casharka laga baranayo Waxa kugu dhacay ayaa laga yaabaa in ay ku xanuujiyaan, laakiin khasab ma aha inay qeexaan qofka aad tahay ama mustaqbalkaaga. Mararka qaarkood, isbeddelka ugu weyn wuxuu bilaabmaa marka aad beddesho sida aad xaaladda u eegayso.
• Duco: Welwelka iyo Murugada Ducada Carabiga اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ
Akhriska Ducada Allahumma innī aʿūdhu bika minal-hammi wal-ḥazan.
Macnaha Af-Soomaaliga “Ilaahayow, waxaan kaa magan galayaa welwelka iyo murugada.”
Tixraac: Saxiix Al-Bukhaari, xadiiska 6369.
Ducadani waa qayb ka mid ah ducada uu Nabiga Muxammad ﷺ ku magan geli jiray Alle welwelka, murugada, tabar-darrada iyo caajiska. Maxay Ducadani Ina Baraysaa?
• Welwelkaaga Alle u sheeg. Wax kasta oo qalbigaaga culays ku haya waad Alle bari kartaa. Ducadu waa waddo aad ku muujin karto baahidaada, rajadaada iyo tabar-darradaada.
• Murugadaada ha ku ceebaysan. Murugadu waa dareen bani'aadamku la kulmi karo. Inaad murugaysan tahay macnaheedu ma aha inaad daciif tahay ama iimaankaagu liito.
• Qaado tallaabooyin ku caawinaya. Marka welwelku bato, la hadal qof aad ku kalsoon tahay, naso, oo isku day inaad arrimaha kugu culus mid mid u wajahdo. Haddii murugadu sii dheeraato ama nolol maalmeedkaaga saamayso, caawimaad xirfadeed raadso.
• Rajada Alle ha lumin. Dhibaatada maanta ku haysata ma aha inay noqoto sheekadaada oo dhan. Sii wad ducada, dadaalka iyo raadinta taageerada wanaagsan.
Farriin Qalbiga Dejisa Mararka qaarkood waxaad dhoolla-caddayn kartaa iyadoo qalbigaagu murugaysan yahay. Waxaad dadka kale u muujin kartaa inaad wanaagsan tahay, adigoo gudaha kula dagaallamaya welwel aanay cidina arag. Laakiin xusuusnow: Uma baahnid inaad mar kasta xoog muujiso. Waa caadi inaad nasato, ooydo, caawimaad weydiisato, oo aad Alle u noqoto. Ha ku degdegin inaad naftaada ku xukunto maalintaada ugu adag. Sii naftaada waqti, ku dadaal waxa aad awooddo, Alle-na ka bari inuu qalbigaaga dejiyo. Ducadaada Maalinlaha ah اللَّهُمَّ أَذْهِبْ عَنِّي الْهَمَّ وَالْحَزَنَ، وَارْزُقْنِي طُمَأْنِينَةَ الْقَلْبِ Akhriska: Allahumma adhhib ʿannī al-hamma wal-ḥazan, warzuqnī ṭumaʾnīnata al-qalb. Macnaha: “Ilaahayow, iga fogee welwelka iyo murugada, iguna arsaaq xasilloonida qalbiga.” Fiiro gaar ah: Ducadan ugu dambaysa waa duco macne wanaagsan leh, mana aha inaan si gaar ah ugu nisbayno Nabiga. Xusuusnow: Qalbigaagu wuxuu mudan yahay naxariis, naftaada waxaad ku leedahay dulqaad, rajadana ha ka quusan.
Cutubka 3aad: Cabsida Guuldarrada iyo Sida Laga Guuleysto Bilowga Cutubka 3 Cabsida guuldarro waa mid ka mid ah cabsiyada ugu xoogga badan ee qofku naftiisa la dagaallamo. Waxay qofka ka hortagtaa inuu bilaabo, isku dayo, ama horay u sii socdo. Qof badan oo awood leh ayaa ku lumay fikir iyo rabitaan sababtoo ah wuxuu ka cabsaday inuu guuldarro tago. Laakiin guuldarro ma aha dhamaad. Guuldarro waa barasho, waa fursad, isla markaana waa tallaabo u dhow guul. Maxay tahay Cabsida Guuldarro?
Cabsida guuldarro waa dareen qofku ka qabo inuu wax ku guuldarro tago. Waxay noqon kartaa: • Cabsi in dadku qoslaan. • Cabsi in qofku isku dayo oo aan ku guulaysan. • Cabsi in qofku lumo waqti, lacag, ama xil. • Cabsi in dadku qiimeyn. • Cabsi in qofku isku arko mid guuldarro tagay. Cabsidani waxay badanaa ka yimaadaa khibrad hore, hadal dadka kale, ama fikirrada xun.
Sida Cabsidu Nafta u Saameyso Cabsida guuldarro waxay saameyn kartaa nolosha qofka siyaabo badan: • Waxay ka hortagtaa in qofku bilaabo wax cusub. • Waxay qofka ka dhigtaa mid daallan. • Waxay qofka ka dhigtaa mid shaki-nafta ah. • Waxay qofka ka dhigtaa mid rajad la’. • Waxay qofka ka hortagtaa inuu horay u sii socdo. Tusaale ahaan, qof doonaya inuu baro xirfad cusub wuxuu ka cabsan karaa inuu ku guuldarro tago. Haddii uu cabsidaas rumaysto, wuxuu joojin karaa rabitaankiisa. Guuldarro Ma Aha Dhamaad Guuldarro ma aha calaamad ah in qofku waxba yahay. Guuldarro waa calaamad ah in qofku isku dayay. Qof kasta oo guul gaaray wuxuu ka hor maray guuldarrooyin. Farqiga u dhexeeya qofka guuldarro ka cabsada iyo kan guul gaara ah waa sida ay u eegaan guuldarroda: • Qofka cabsada wuxuu ku joojinayaa rajaadisa. • Qofka guul gaara ah wuxuu ku baranayaa Natijaadisa iyo dadaalkiisa.
Sida Laga Guuleysto Cabsida Guuldarro
Tallaabada 1aad: Ogow Cabsida Marka cabsida guuldarro ku soo baxdo, ha ka cararin. Isweydii: “Maxaan ka cabsanayaa?”
Tusaale: “Waxaan ka cabsanayaa inaan ku guuldaraaysto.”
Tallaabada 2aad: Weydii Runta naftaada Isweydii: “Ma run baa in guuldarrodu ay dhamaad tahay? Ma run baa in dadku qoslaan? Ma run baa inaan waxba ihi?” Tusaale: “Ma run baa in guuldarrodu ay dhamaad tahay? Maya. Guuldarro waa barasho.”
Tallaabada 3aad: Beddel Fikirkaga Ku beddel fikir awood ku siinaya. Tusaale: “Waxaan isku dayi karaa, waxaanan baran karaa guuldarroda lafteed.”
Tallaabada 4aad: Biloow Yar aad aad manta biloowdo aay beri wax-weyn aah Ha ku dhisin guul weyn. Bilaab tallaabo yar.
Tusaale: Haddii aad rabto inaad barato xirfad cusub, bilaab 10 daqiiqo maalin kasta.
Tallaabada 5aad: Xasuuso Guuldarrooyinka Hore Xasuuso marar hore oo aad isku dayday. Xasuuso waxyaabaha aad ka baratay. Tusaale: “Horeba waxaan isku dayay, waxaanan wax ka baranay.”
Tusaale Fudud Qof doonaya inuu bilaabo ganacsi yar wuxuu ka cabsan karaa inuu ku guuldarro tago. Haddii uu cabsidaas rumaysto, wuxuu joojin karaa rabitaankiisa. Laakiin haddii uu fahmo in guuldarrodu ay barasho tahay, wuxuu awood u yeelan karaa inuu bilaabo. Wuxuu beddeli karaa fikirka si: “Waxaan isku dayi karaa, waxaanan baran karaa guuldarroda.”
Tallaabada Maalinlaha ah Si aad uga guuleysto cabsida guuldarro, waxaad sameyn kartaa waxyaabahan maalin kasta: • Marka cabsida ku soo baxdo, ha ka cararin. • Isweydii: “Maxaan ka cabsanayaa?” • Isweydii: “Ma run baa?” • Ku beddel fikir awood siinaya. • Bilaab tallaabo yar. • Qor waxyaabaha aad baratay.
Gabagabo Cutubka 3aad Xagga Diinta iyo Axadiista Islaamka. Cabsida guuldarro waa mid ka mid ah cabsiyada ugu xoogga badan ee halganka gudaha. Laakiin guuldarro ma aha dhamaad; waa barasho. Xusuusnow: qofka guul gaara ah ma aha mid aan guuldarro la kulmin; waa mid guuldarroda ka baranaya.
Cutubka 3aad: Cabsida Guuldarro iyo Sida Laga Guuleysto Cabsida guuldarro waxay qofka ka hortagtaa inuu bilaabo, isku dayo, ama horay u sii socdo. Laakiin guuldarro ma aha dhamaad; waa barasho.
• Suurat Ash-Sharx — Aayadda 6 فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا Akhriska: Fa-inna ma‘al-‘usri yusraa.
Macnaha Soomaaliga: “Dhibka waxaa la jira fudayd.” Suuradda: Ash-Sharx (94:6)
• Suurat At-Talaaq — Aayadda 2 وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا Akhriska: Wa-man yattaqi Allaha yaj‘al lahu makhrajaa.
Macnaha Soomaaliga: “Qofkii Alle ka cabsada, wuxuu u yeelaa meel uu kaga baxo dhibka.” Suuradda: At-Talaaq (65:2)
Farriin qalbiga dejinaysa Ha quusan, Alle naxariistiisu way ballaaran tahay. Dhibka aad maanta ku jirto ma aha dhammaadka rajadaada. Alle talo saaro, samirna yeelo, kheyrkiisana rajee.
اللَّهُمَّ فَرِّجْ هَمَّنَا وَيَسِّرْ أُمُورَنَا
Allaahumma farrij hammanaa wa yassir umuuranaa.
Macnaha: Ilaahayow, naga qaad murugada, arrimahayagana noo fududee. Aamiin, yaa Rabbal-caalamiin.
• Xadiis — Xusuuso Alle marka aad dhib la'aan tahay قال رسول الله ﷺ: «تَعَرَّفْ إِلَى اللَّهِ فِي الرَّخَاءِ يَعْرِفْكَ فِي الشِّدَّةِ»
Akhriska: Ta‘arraf ilallaahi fir-rakhaa’i ya‘rifka fish-shiddah.
Macnaha Soomaaliga: “Alle xusuuso marka aad raaxo iyo fudayd ku jirto, wuxuuna ku garab istaagi doonaa marka aad dhibaataysan tahay.”
Xadiiskani wuxuu ku jiraa Jāmi‘ at-Tirmidhi (2516), waxaana laga soo weriyey Cabdullaahi ibn Cabbaas (RC).
• Xikmad — Guuldarradu ma aha dhammaadka “Ma aha guuldarro kasta dhammaad; mararka qaarkood waa cashar kuu diyaarinaya guul ka weyn.” Macnaha: Ha ka quusan nolosha marka ay wax kuu hagaagi waayaan. Wax ka baro khaladaadkaaga, samir yeelo, Alle talo saaro, horayna u soco.
• Aayad Qur'aan ah — Alle ayaa nagu filan حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ
Akhriska: Hasbunallaahu wa ni‘mal-wakiil.
Macnaha Soomaaliga: “Alle ayaa nagu filan, waana Wakiilka ugu wanaagsan.”
Suurat Aali-Cimraan (3:173) Aayaddani waxay ina baraysaa in marka cabsi, dhibaato ama walbahaar ina soo wajaho, aan Alle talo saaranno oo aan isaga ku kalsoonaanno.
Farriin qalbiga dejinaysa Ha illoobin saddexdan arrimood: • Marka aad faraxsan tahay, Alle u mahadnaq. • Marka aad dhibban tahay, Alle u sabir oo u ducee. • Marka aad wax rajaynayso, Alle talo saaro. Alle ha kuu fududeeyo dhib kasta, qalbigaagana ha ku beero xasillooni, rajo iyo iimaan. Aamiin.
Cutubka 4aad: Shakiga-nafta iyo Xaqiijinta Nafta
Bilowga Cutubka
Shaki-nafta waa mid ka mid ah halgannada ugu adag ee qofku gudaha ka dagaallamo. Waa marka qofku isku arko mid qiimo la’, awood la’, ama aan horay u sii karin. Shaki-nafta waxay qofka ka dhigi kartaa mid daallan, cabsi qaba, isla markaana horumar ka hortagta. Xaqiijinta nafta, dhinaca kale, waa awood qofku ku rumaysto inuu qiimo leeyahay, awood leeyahay, isla markaana horay u sii kari karo. Ma aha kibir; waa aqoon nafta.
Maxay tahay Shaki-nafta? Shaki-nafta waa fikir xun oo qofku naftiisa ka qabo. Waxay noqon kartaa: • “Waxaan waxba ihi.” • “Waxaan kari mayo.” • “Dadka kale ayaa i ka fiican.” • “Waxaan waxba aan gaarin.” • “Waxaan qiimo la’ahay.”
Shaki-nafta waxay badanaa ka yimaadaa: • Khibrad xun oo hore. • Hadal dadka kale ka yimid. • Isbarbardhigga dadka kale. • Guuldarrooyin hore. • Fikirrada xun.
Sida Shaki-naftu Nafta u Saameysmo
Shaki-nafta waxay saameyn kartaa nolosha qofka siyaabo badan: • Waxay qofka ka hortagtaa inuu bilaabo wax cusub. • Waxay qofka ka dhigtaa mid daallan. • Waxay qofka ka dhigtaa mid cabsi qaba. • Waxay qofka ka dhigtaa mid rajad la’. • Waxay qofka ka hortagtaa inuu horay u sii socdo.
Tusaale ahaan, qof doonaya inuu baro xirfad cusub wuxuu isku yidhi karaa: “Waxaan kari mayo.” Haddii uu rumaysto fikirkaas, wuxuu joojin karaa rabitaankiisa.
Maxay tahay Xaqiijinta Nafta?
Xaqiijinta nafta waa rumayn qofku ku qabo naftiisa inuu qiimo leeyahay, awood leeyahay, isla markaana horay u sii kari karo. Waxay ka kooban tahay: • In qofku naftiisa qiimo siiyo. • In qofku awoodiisa rumaysto. • In qofku rajad qabo. • In qofku isku dayo. • In qofku horay u sii socdo.
Xaqiijinta nafta ma aha kibir. Kibirku waa qof isku arko mid ka fiican dadka kale. Xaqiijinta nafta waxay ka dhigan tahay in qofku naftiisa qiimo siiyo, isla markaana dadka kale qiimo siiyo. Sida Loo Xaqiijiyo Nafta
Tallaabada 1aad: Ogow Fikirka Xun Marka shaki-nafta ku soo baxdo, ha ka cararin. Isweydii: “Maxaan naftayda ka qabayaa?” Tusaale: “Waxaan waxba ihi.”
Tallaabada 2aad: Weydii Runta
Isweydii: “Ma run baa? Ma xaqiiq baa? Ma waxaan ka cabsanayaa oo keliya?” Tusaale: “Ma run baa inaan waxba ihi? Maya. Waxaan waxyaabo badan sameeyay.”
Tallaabada 3aad: Xasuuso Guulaha Yaryar
Xasuuso guulaha yaryar ee hore. Tusaale: “Horeba waxaan waxyaabo badan sameeyay.”
Tallaabada 4aad: Bar Xirfad Cusub
Bar xirfad cusub, xitaa haddii ay yar tahay. Tusaale: Akhri buug yar, bar erey cusub, ama samee wax yar.
Tallaabada 5aad: Go’aan Fiican Qaado
Go’aan fiican qaado maalin kasta. Tusaale: Bilaab tallaabo yar, ama iska ilaali wax xun. Tallaabada 6aad: Ka Fogow Dadka Niyad-jabka Ah Ka fogow dadka naftaada niyad-jabka ah. Tusaale: Dadka ku dhiiri geliya, ku raaci, ama ku taageera.
Tusaale Fudud Qof doonaya inuu baro xirfad cusub wuxuu isku yidhi karaa: “Waxaan kari mayo.” Haddii uu rumaysto fikirkaas, wuxuu joojin karaa rabitaankiisa. Laakiin haddii uu fahmo in fikirku aan run ahayn, wuxuu awood u yeelan karaa inuu sii wado. Wuxuu beddeli karaa fikirka si:
“Waxaan bari karaa, waxaanan horay u sii kari karaa.”
Tallaabada Maalinlaha ah Si aad u xaqiijiso naftaada, waxaad sameyn kartaa waxyaabahan maalin kasta: • Marka shaki-nafta ku soo baxdo, ha ka cararin. • Isweydii: “Ma run baa?” • Xasuuso guulaha yaryar ee hore. • Bar xirfad cusub. • Go’aan fiican qaado. • Ka fogow dadka niyad-jabka ah. • Qor waxyaabaha aad sameeyay.
Gabagabo Cutubka 4aad Shaki-nafta waa mid ka mid ah halgannada ugu adag ee halganka gudaha. Laakiin shaki-nafta ma aha run; waa fikir xun. Xusuusnow: haddii aad naftaada xaqiijiso, waxaad heli kartaa awood, rajad, iyo horumar.
Cutubka 4aad: Shaki-nafta iyo Xaqiijinta Nafta
Shaki-nafta waa fikir xun oo qofku naftiisa ka qabo. Xaqiijinta nafta waa rumayn qofku ku qabo naftiisa inuu qiimo leeyahay, awood leeyahay, isla markaana horay u sii kari karo. Masha Allaah Aayadahan, xadiiska, xikmadda iyo ducadu waxay xambaarsan yihiin rajo, samir iyo kalsooni Alle. Waxaan kuu habeeyey si qurux badan, anigoo saxaya meelaha qaarkood si ay ula jaanqaadaan qoraalka Qur’aanka iyo xadiiska.
• Aayad — Ha murugoon, hana niyad jabin Qur’aanka Kariimka ah: وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ Akhriska: Wa laa tahinuu wa laa tahzanuu wa antumul-a‘lawna in kuntum mu’miniin.
Macnaha Soomaaliga: “Ha daciifina, hana murugoonina, idinkaa sarreyn doona haddii aad mu’miniin tihiin.” Suurat Aali-Cimraan (3:139)
Casharka: Dhibaatadu yaanay kaa qaadin rajadaada. Iimaankaaga adkee, samir yeelo, Alle-na talo saaro.
• Aayad — Alle wuxuu kuu furaa waddo aadan filayn Qur’aanka Kariimka ah: وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ Akhriska: Wa man yattaqillaaha yaj‘al lahu makhrajaa. Wa yarzuqhu min haythu laa yahtasib.
Macnaha Soomaaliga: “Qofkii Alle ka cabsada, wuxuu u yeelaa meel uu kaga baxo dhibka, wuxuuna ka arsaaqaa meel uusan filayn.” Suurat At-Talaaq (65:2–3)
Casharka: Mararka qaarkood xalka dhibaatadaada wuxuu ka yimaadaa meel aadan filayn. Alle ku kalsoonow, sabirna yeelo.
• Xadiis — Ka fogow waxyaabaha xun Weedha aad qortay ee “La yazal laka ma intakasayta” uma muuqato qoraalka caanka ah ee xadiiska, sidaas darteed si kalsooni leh uguma nisbayn karo Nabiga ﷺ. Laakiin waxaa jira xadiis saxiix ah oo dhiirrigelinaya in qofku ku dadaalo waxa anfaca: قال رسول الله ﷺ: «احْرِصْ عَلَىٰ مَا يَنْفَعُكَ، وَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ، وَلَا تَعْجَزْ»
Akhriska: Ihris ‘alaa maa yanfa‘uka, wa sta‘in billaah, wa laa ta‘jiz.
Macnaha Soomaaliga: “Ku dadaal waxa ku anfaca, Alle kaalmo weydiiso, hana isdhiibin.” Saxiix Muslim (2664).
Casharka: Samee waxa kuu wanaagsan, Alle kaalmo weydiiso, hana u oggolaan dhibaatooyinka inay kaa joojiyaan dadaalkaaga.
• Xikmad — Naftaada rumayso “Qofka naftiisa rumaysta wuxuu heli karaa waddo aanu qof kale arkin.” Macnaha: Naftaada qiimee, kartidaada horumari, hana ka quusan himilooyinkaaga. Laakiin guushaada ku dhis dadaal, dulqaad iyo Alle talo saarasho. Weedhani waa xikmad guud; ma hayo il la hubo oo lagu xaqiijinayo cidda markii ugu horraysay tiri.
• Duco — Laabta ii waasici, arrinkaygana ii fududee Qur’aanka Kariimka ah: رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي
Akhriska: Rabbi-shrah lii sadrii, wa yassir lii amrii.
Macnaha Soomaaliga: “Rabbiyow, laabtayda ii waasici, arrinkaygana ii fududee.” Suurat Daahaa (20:25–26)
Ducadan waxaa yiri Nabi Muuse (CS) markii uu Alle ka baryay inuu u fududeeyo hawshii loo diray.
Ducada guud ee qalbiga dejisa Ilaahayow, murugadayada farxad ugu beddel, dhibaatadayada fududee, qalbiyadayadana ku beer iimaan iyo xasillooni. Noo fur albaabada kheyrka, naga fogee xumaanta, nagu arsaaq meel aanaan filayn, hana naga dhigin kuwa rajada kaa gooya. Aamiin, yaa Rabbal-caalamiin.
Cutubka 5aad: Daallada, Niyad-jabka, iyo Dulqaadka Bilowga Cutubka Daallada iyo niyad-jabku waa laba halgan oo qofku gudaha ka la kulmo. Daalladu waa marka qofku awoodi waayo ama waqti ku lumo. Niyad-jabkuna waa marka qofku rajadiisa lumo. Labadaba waxay qofka ka hortagi karaan inuu horay u sii socdo.
Dulqaadku waa awood qofku ku sii wado markuu daallado ama niyad-jabo. Ma aha in qofku wax walba si fudud u qaato; waa in qofku sii wado, xitaa haddii waddadu adag tahay.
Maxay tahay Daalliida? Daallada waa dareen qofku ka qabo inuu awoodi waayo ama waqti ku lumo. Waxay noqon kartaa: • Daal jireed — marka jirku daallo. • Daal maskaxeed — marka maskaxdu daallada tahay. • Daal niyad — marka qofku rajadiisa lumo. • Daal waqti — marka qofku waqti ku lumo.
Daalliida waxay badanaa ka yimaadaa: • Shaqo badan. • Hurdo la’aan. • Dhibaatooyin badan. • Fikirrada xun. • Rajad la’aan.
Maxay tahay Niyad-jabka? Niyad-jabka waa dareen qofku ka qabo inuu rajadiisa lumo. Waxay noqon kartaa: • “Waxaan waxba aan gaarin.” • “Waxaan kari mayo.” • “Waxaan waqti hayaa.” • “Waxaan daallanahay.” • “Waxaan rajad la’ahay.” Niyad-jabka waxay badanaa ka yimaadaa: • Guuldarrooyin hore. • Dhibaatooyin badan. • Hadal dadka kale ka yimid. • Isbarbardhigga dadka kale. • Fikirrada xun.
Sida Daalladu iyo Niyad-jabku Nafta u Saameeyaan Daallada iyo niyad-jabku waxay saameyn kartaa nolosha qofka siyaabo badan: • Waxay qofka ka hortagtaan inuu bilaabo wax cusub. • Waxay qofka ka dhigaan mid daallan. • Waxay qofka ka dhigaan mid shaki-nafta ah. • Waxay qofka ka dhigaan mid rajad la’. • Waxay qofka ka hortagaan inuu horay u sii socdo.
Tusaale ahaan, qof doonaya inuu baro xirfad cusub wuxuu isku yidhi karaa: “Waxaan waqti hayaa.” Haddii uu rumaysto fikirkaas, wuxuu joojin karaa rabitaankiisa.
Maxay tahay Dulqaadka? Dulqaadku waa awood qofku ku sii wado markuu daallado ama niyad-jabo. Waxay ka kooban tahay: • In qofku sii wado. • In qofku rajad qabo. • In qofku isku dayo. • In qofku horay u sii socdo. • In qofku guuldarroda ka baro. Dulqaadku ma aha in qofku wax walba si fudud u qaato. Macnaheedu waa in qofku sii wado, xitaa haddii waddadu adag tahay. Sida Loo Xakameeyo Daallada iyo Niyad-jabka
Tallaabada 1aad: Ogow Sababta Isweydii: “Maxaan daallanahay? Maxaan niyad-jabayaa?” Tusaale: “Waxaan daallanahay sababtoo ah waan hurday oo keliya.”
Tallaabada 2aad: Nasiixo Naftaada Hurdo fiican qaado, cunto fiican cun, iyo nasasho qaado. Tusaale: Hurdo 7–8 saac ah.
Tallaabada 3aad: Bilaabid Yar Ha ku dhisin wax weyn. Bilaab tallaabo yar. Tusaale: Bilaab 10 daqiiqo maalin kasta.
Tallaabada 4aad: Xasuuso Rajada Xasuuso sababta aad bilaabatay. Tusaale: “Waxaan rabaa inaan horay u sii socdo.”
Tallaabada 5aad: Ka Fogow Dadka Niyad-jabka Ah
Ka fogow dadka naftaada niyad-jabka ah. Tusaale: Dadka ku dhiiri geliya, ku raaci, ama ku taageera.
Tallaabada 6aad: Qor Guulaha Yaryar Qor guulaha yaryar ee maalin kasta.
Tusaale: “Maanta waxaan bilaabay tallaabo yar.”
Tusaale Fudud Qof doonaya inuu baro xirfad cusub wuxuu isku yidhi karaa: “Waxaan waqti hayaa.” Haddii uu rumaysto fikirkaas, wuxuu joojin karaa rabitaankiisa. Laakiin haddii uu fahmo in fikirku aan run ahayn, wuxuu awood u yeelan karaa inuu sii wado. Wuxuu beddeli karaa fikirka si: “Waxaan bilaabi karaa tallaabo yar, waxaanan sii wadi karaa.”
Tallaabada Maalinlaha ah Si aad uga guuleysto daallada iyo niyad-jabka, waxaad sameyn kartaa waxyaabahan maalin kasta: • Hurdo fiican qaado. • Cunto fiican cun. • Bilaab tallaabo yar. • Xasuuso rajada. • Ka fogow dadka niyad-jabka ah. • Qor guulaha yaryar.
Gabagabo Cutubka 5aad Daalliida iyo niyad-jabku waa laba halgan oo qofku gudaha ka la kulmo. Laakiin dulqaadku waa awood qofku ku sii wado.
Xusuusnow: haddii aad sii wadato, waxaad gaari kartaa rajadaada.
Cutubka 5aad: Daallida, Niyad-jabka, iyo Dulqaadka
Daalliida iyo niyad-jabku waa laba halgan oo qofku gudaha ka la kulmo. Dulqaadku waa awood qofku ku sii wado markuu daallado ama niyad-jabo.
Aayad Qur’aan ah: Dulqaadka iyo Salaadda Aayadda Carabiga: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ Akhriska: Yā ayyuhalladhīna āmanū istaʿīnū biṣ-ṣabri waṣ-ṣalāh, innallāha maʿaṣ-ṣābirīn.
Macnaha Af-Soomaaliga: “Mu’miniintoy, kaalmaysta dulqaadka iyo salaadda. Hubaal, Alle wuxuu la jiraa kuwa dulqaata.” Tixraac: Qur’aanka Kariimka ah, Suuratul Baqarah, aayadda 153 (2:153).
Casharka laga baranayo aayaddan
• Dulqaadka (Sabriga): Inaad samirto marka ay noloshu kugu adkaato, dhibaatona ku soo wajahdo. • Salaadda: Inaad Alle u noqoto, ducaysato, oo aad salaadda ku xidhnaato. • Tawakkulka: Inaad Alle talo saarato adigoo ku dadaalaya waxa wanaagsan. • Rajada: Inaad xasuusnaato in Alle la jiro kuwa dulqaata.
Farriin qalbiga dejinaysa:
Marka noloshu kugu adkaato, qalbigaagu murugoodo, ama aad dareento in albaabbadu kaa xirmeen, ha quusan. Samir yeelo, salaadda ku dadaal, Alle-na talo saar. Dhibaatadu ma aha dhammaadka sheekadaada. Ma rabtaa inaan aayaddan kaaga sameeyo qayb ka mid ah buug Islaami ah, oo ay ku jiraan tafsiir, casharro nololeed iyo ducooyin? Xadiis: Arrinka Mu’minka oo Dhan Waa Khayr
Xadiiska Carabiga عَجَبًا لِأَمْرِ الْمُؤْمِنِ، إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ، وَلَيْسَ ذَاكَ لِأَحَدٍ إِلَّا لِلْمُؤْمِنِ، إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ، وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ.
End of chapter one.
Swipe or use the arrows to turn the page
What's inside: 1 chapter
- 1. Pasted Content
About this book
"Pasted Content" is a religious devotional book by Anonymous with 1 chapters and approximately 16,244 words. It covers key insights and practical takeaways on the topic.
This book was created using Inkfluence AI, an AI-powered book generation platform that helps authors write, design, and publish complete books.
Frequently Asked Questions
What is "Pasted Content" about?
"Pasted Content" is a general book by Anonymous covering key insights and practical takeaways on the topic.
How many chapters are in "Pasted Content"?
The book contains 1 chapters and approximately 16,244 words. Topics covered include Pasted Content.
Who wrote "Pasted Content"?
This book was written by Anonymous and created using Inkfluence AI, an AI book generation platform that helps authors write, design, and publish books.
Write your own religious devotional book with AI
Describe your idea and Inkfluence writes the whole thing. Free to start.
Start writingCreated with Inkfluence AI