इमिस

EMIS को परिचय तथा इतिहास

EMIS के हो ?

सफ्टवेयर (software):

Set of instructions which executes and manipulates user supplied data and instructions is called software.मानिस र कम्प्युटर हार्डवेयरका वीचमा बसेर समन्वय कायम गर्दै दोभाषेको रूपमा काम गर्ने सफ्टवेयर हो । सफ्टवेयरल हार्डवेयरलाई निर्देशन दिने तथा प्रयोगकर्ता र कम्प्युटर बीचमा समन्वय गर्ने कार्य गर्दछ । प्रयोगकर्ताको आवश्यकता र उद्देश्य अनुसार कम्प्युटरलाई काम गर्न वाध्य तुल्याउने कार्य सफ्टवेयरले गर्दछ । विद्यालयमा प्रयोग गरिने सफ्टवेयर दुई किसिमको हुन्छःशैक्षणिक सफ्टवेयर (Educational Software):प्रशासनिक तथा व्यवस्थापकिय सम्बन्धी कार्यको लागि प्रयोग गरिने सफ्टवेयर (Software used for administrative and managerial work)शैक्षणिक सफ्टवेयर (Educational Software)कम्प्युटरको माध्यमबाट शिक्षा प्रदान गर्न प्रयोग गरिने कम्प्यूटर सफ्टवेयरलाई शैक्षणिक सफ्टवेयर भनिन्छ । शिक्षण सिकाइलाई प्रभावकारी वनाउन विभिन्न किसिमको software, email र interret को प्रयोग गरी शिक्षण प्रकियालाई प्रभावकारी बनाउने एक मात्र उदेश्य बोकेको हुन्छ। विभिन्न किसिमबने simulated audio र video को मार्फत शिक्षण सिकाइलाई प्रभावकारी र अन्तरक्रियात्मक बनाउन यसको प्रयोग गरिन्छ । यो self-learning को लागि निकै प्रभावकारी मानिन्छ ।शैक्षणिक सफ्टवेयरको सान्दर्भिकता (Relevance Of Educational Software)शैक्षणिक कार्यकालागि प्रयोग गरिने सफ्टवेयरहरु विद्यालका लागि अनलाइन र अफलाइन दुबै प्रणालीको प्रयोग गरी एकै साथ विद्यार्थी र शिक्षकहरूको लागि एक अन्तर्क्रियात्मक शैक्षिणिक आवश्यकता पूरा गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ। कम लागतमा कुशल र प्रभावकारी रुपमा विद्यार्थीहरू विचमा शैक्षणिक सामग्रीको सूचना सम्प्रेषण गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ।शैक्षणिक सफ्टवेयरका फाइदा (Benefits of Educational Software)शैक्षणिक सफ्टवेयरले विभिन्न किसिमको सामग्रीको प्रयोग गरी शिक्षण क्रियाकलापलाई अन्तरक्रियात्मक बनाउने गर्दछ । यो परम्परागत शिक्षण सिकाइ र अभ्यासभन्दा फरक विधिको प्रयोग गरी शिक्षण सिकाइलाई प्रभावकारी बनाउने कार्य गर्दछ। शिक्षकले मल्टिमेडिया सामग्री जस्तै ग्राफिक्स, चित्रहरू, र ध्वनिले विद्यार्थीहरू लाई पाठमा संलग्न गराई शिक्षण कार्य गर्दछ। विद्यार्थीहरूलाई पठनपाठनमा रुचि देखाउन यस्ता सामग्रीको प्रयोग गरिन्छ । अन्तमा, यसले उत्पादनमूलक सिकाइ (productive learning) वातावरण निर्माणमा समेत सहयोग पुर्याउने गर्दछ ।शैक्षणिक सफ्टवेयरका प्रकारका प्रकारहरु (Types of Educational Software)Authoring SystemAuthoring System को प्रयोगले विभिन्न किसिमको इन्स्ट्रक्शनल सफ्टवेयर विकास गर्न मद्दत गर्दछ। विशेष गरी इलेक्ट्रोनिक फ्ल्यास कार्य, मल्टिमेडिया सामग्री निर्माण गर्न र विभिन्न किसिमको ट्यूटोरियलहरू निर्माग गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ। यस्ता सामग्रीको प्रयोग शैक्षणिक वेब साइट र मल्टिमेडिया सामग्री निर्माण गर्न प्रयोग गरिन्छ। यसका उदाहरणहरु निम्नलिखित छन्ःElucidatAdobe CaptivateGomoAdobe Dreamweaver CCGraphic Software.शिक्षक वा विद्यार्थीहरूले ग्राफिक सफ्टवेयरको प्रयोग मार्फत पिक्चर बनाउन वा क्याप्चर गर्न र वेव साईटमा विभिन्न किसिमका विषयवस्तुहरु प्रस्तुत गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ । यसका उदाहरणहरु निम्नलिखित छन्Adobe photoshopAdobe IllustratorAffinity DesignerAdobe In DesignCorel DRAW Graphics Suite 2019 Refence Softwareक्षिकहरूले अध्ययन तथा अनुसन्धान प्रयोजनार्थ विभिन्न किसिमको अनलाइन र अफलाइन सफ्टवेयरहरु को योग गर्दछ । Thesaurus, encyclopedia, Wikipedia, atlases, र dictionaries इत्यादि यसका दाहरण हुन् ।Desktop PublishingDesktop Publishing सफ्टवेयर को प्रयोग न्यूजलेटरहरू, ह्यान्डसआउट, र फ्लायरहरूको डिजाइन गर्न प्रयोग गरिन्छ । Tutorial Softwareटोरियल सफ्टवेयरको माध्यमबाट शिक्षकहरु तथा विद्यार्थीहरूलाई आफ्नै गतिमा नया पाठहरू सिक्न वा सिकाउनको लागि यस प्रकारको सफ्टवेयर विकास गरेको पाइन्छ । विद्यार्थीलाई भर्चुअल माध्यमबाट विषयवस्तु सिकाउनको लागि, अभ्यास गर्न र गराउनको लागि यस किसिमको सफ्टवेयरको विकास गरेको पाइन्छ । Cause sera, Udemy Midas यसका उदाहरणहरु हुन् ।

Educational Gamesशिक्षण क्रियाकलापमा शैक्षणिक गेमको भूमिका अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुन्छ । विभिन्न किसिमका शैक्षिक गेमिंग सफ्टवेयर मार्फत शिक्षण कार्य गर्न यसको प्रयोग भइरहेको पाइन्छ । जसले सिकाइ प्रक्रियालाई दिगो वनाउने कार्य गर्दछ । विद्यार्थीहरुको लागि यस प्रकारको सफ्टवेयर अत्यन्तै प्रभावकारी हुन्छ किनकि यसले उनीहरूले खेलकै भरमा शैक्षणिक क्रियाकलापमा भाग लिइ सिक्ने कार्य गर्दछ। यसका उदाहरणहरु निम्नलिखित छन् :My Word CoachuDraw Studio-Sesame StreetSmarty PantsSimulationsशिक्षक र विद्यार्थीलाई भर्चुअल माध्यमबाट सिमुलेसनको अनुभव गराउने उद्देश्य सहित बनाइएको सफ्टवेयरलाई सिमुलेशन सफ्टवेयर भनिन्छ । उदाहरणको लागि विद्यार्थीलाई प्लेन उडान सम्बन्धी तालिम दिनुपर्ने भए सिमुलेशन सफ्टवेयरको प्रयोग गरी अनुभव प्रदान गर्नु यस प्रकारको सफ्टवेयरको प्रमुख उदेश्य रहेको हुन्छ । यसका उदाहरणहरु निम्नलिखित छन् :ANYLOGICMATLABARENADrill and Practice Softwareविद्यार्थीले प्राप्त गर्ने ज्ञानलाई दिगो र प्रभावकारी बनाउनका लागि शिक्षकले हिल अभ्यास विभिन्न किसिमका सफ्टवेधरहरु नार्फत गराउने गर्दछ। यी सफ्ट्वेयर शिक्षण सिकाइ प्रक्रियामा निकै प्रभानकारी र लाभदायी हुन्छ। यसका उदाहरणहरु निम्नलिखित छन् Math Board: and iPad app for educationFlashcards+: is a software applicationQuia- A website that allows teachers and students to create flashcards.ICT-This link to the ICT for Active Teaching in Learning provides some goodinsight on drill and practice activities and why to use them.

...