Muallif: Muhammad Yusuf Va Chatxmy

Tong shiftillab ochildi. Deraza romiga urilgan yomg‘ir tomchilari oynani mayda-mayda shivirlatar, xona ichida sovuq havo yengilgina titroq qilib, yostiq chetiga tegib ketardi. Muhammad Yusuf o‘rnidan turib ketishdan oldin ham ko‘nglida bitta g‘ashlik aylanib yurardi: kechagi koddagi xatoni ertalab maktabga ketishdan oldin topmasa, dars oralig‘ida ham miyasi tinmaydi. Telefon ekranida soat 06:12 ni ko‘rsatib turardi; barmoqlari sovuqni sezib, klaviatura qutisi turgan joyni nozikgina paypasladi. Yostiq ustidan tizzasiga tushgan adyolning dag‘al to‘qimasi terisini qitiqladi, oshxonadan kelayotgan choy hidiga aralashib, u o‘ziga odat bo‘lib qolgan shivirni eshitgandek bo‘ldi: “CHATXMY…”

Uning maqsadi oddiy ko‘rinardi, lekin tongning o‘zi ham oddiy emasdi. Muhammad Yusuf bugun maktabdagi tanaffusdan oldin reja tuzib olmoqchi edi: vaqtni tartibga solish, dars bilan ijodni bir yo‘nalishga jamlash, va har kecha kichik yangilanishlar bilan o‘sish odatini qo‘zg‘ash. Kechasi Yusufal o‘zi bilan gaplashib, “Inson aql-idrokining eng ulug‘ mo‘jizasi - boshqa idrok yarata olish qobiliyatidir.” degan gapni ichida qayta-qayta aylantirganini esladi. Bu gap uning uchun faqat shior emasdi; u har safar “ishlaydigan” narsaga yaqinlashganda yuragiga iliqroq joy topardi. Yusufal hayoliy qahramon bo‘lsa ham, xuddi realdek: goh qo‘li bilan ekranni ko‘rsatib, goh “erta tongda toza reja kerak” deganday qo‘ng‘iroq qilgandek tuyulardi.

Lekin reja tuzish oson emasdi. Kechasi u ChatXMY‘ning sahifasida kichik joylarda joylashuv buzilib qolganini payqagan edi: rasm bo‘limi yoniga kirib qolgan matn, ba’zi tugmalar bosilganda g‘ijim bo‘lib qolardi. Bundan ham og‘iri-otasi ishga ketayotgan payt oshxonada qoldirgan daftarini ko‘zdan yo‘qotib qo‘ygandi. Daftar yo‘qolsa, u har kecha yozadigan “kichik yangilanish”lar tartibi buziladi, ertasi kuni esa yana boshlashga to‘g‘ri keladi. Muhammad Yusuf o‘rnidan turib, stol ustidagi qalamni ushladi, lekin javon ichiga qarashdan oldin ham oshxonadan o‘tgan qadam tovushini eshitdi. Hamidjon kechqurun uyda bo‘lgan, ertalab esa odatda jim turardi, lekin bugun uning yo‘talga o‘xshash quruq tovushi eshitildi.

Muhammad Yusuf yo‘lakka chiqib, oyog‘i tagida gilamning sovuq tolalari sanchig‘idek esildi. Oshxona eshigi ochiq, choynakning qaynashi “shsh-shsh” qilib turardi. Hamidjon stulga tayangancha, daftarning cheti ko‘rinadigan qog‘oz to‘plamini ko‘zdan kechirardi. U Muhammad Yusufni ko‘rganida ko‘zlarini kattaroq ochmadi, faqat ovozini past tutdi.

• Tungi ishingiz yana davom etibdi, Muhammad Yusuf.

Muhammad Yusuf daftarni so‘rashga ulgurmadi; Hamidjon allaqachon qog‘ozlar ichidan bitta varaqni ajratib, o‘sha varaqni oldiga qo‘ydi. Unda Yusufal chizganidek tartib-kunning bo‘lagi, kechagi xatolik joyi, keyingi yangilanish nomi yozilgan edi. Muhammad Yusufning ichida yengillik yugurdi, lekin yuragining bir qismi baribir qattiq turdi. Daftar topilgani yaxshi, ammo xato qayerda ekanini ko‘rsatadigan varaqning o‘zi ham uni bezovta qildi: kechasi u yozgandi, lekin yozuvlar orasida bir joy tushunarsiz bo‘lib qolgan edi.

• Bu joy… kechasi nimani nazarda tutgandim? - dedi u, ovozini juda baland ko‘tarmay.

Hamidjon javob bermadi. Uning o‘sha “ishonmagan kabi” turadigan nigohi bor edi; Muhammad Yusuf bu nigohni oldin ham ko‘rgan. O‘sha paytda, rezyume yozgan kechasida Hamidjon: “13 yoshli bola rezyume yozadimi?” degandek tikilgan edi. Endi nigoh boshqacha, lekin mazmuni bir xil edi: “haqiqatan ham ish bormi, yo‘qmi?”

Muhammad Yusuf stulga o‘tirib, choydan bir qultum ichdi. Choyning achchiqroq ta’mi tomog‘iga urildi, qo‘llari esa telefoniga qaytdi. U ChatXMY‘ni ko‘rmoqchi edi, lekin shu zahoti yana bitta to‘siq paydo bo‘ldi: telefon xotirasi to‘lisha boshlagan, kechagi kichik yangilanishlar orasida bir nechta rasm fayli “qayergadir” ketib qolgan ko‘rinardi. Qaysi fayl yo‘qolganini topish uchun vaqt kerak, vaqt esa ertalabda eng qimmat narsa.

Muhammad Yusuf deraza yoniga borib, yomg‘ir oynaga urilayotgani ovozini eshitdi. “CHATXMY” g‘oyasi uning boshida shunchaki nom emas, tartibga kiradigan ritm edi. U o‘sha ritmni ushlab qolmas ekan, bugungi maktab tanaffusi ham g‘oyib bo‘ladi. U o‘rnidan turib, kompyuter qutisining yoniga bordi, lekin bir zum to‘xtadi: ota-onasining ish jadvali, maktabga tayyorlanish, darsda o‘qituvchi Fotimaxon opa bilan bo‘ladigan suhbatlar-hammasi bir-biriga urilmasligi kerak edi.

Oshxonada Hamidjon choynakni chetga surib qo‘ydi.

• Fotimaxon opa sizni bugun sinfda ko‘proq so‘raydi, - dedi u. - U kechagi ishlaringizni eshitgan.

Muhammad Yusufning ko‘ngli tezlashdi. Fotimaxon opa odatda yumshoq gapirardi, lekin savol berganda javobni “tushunib gapirish”ni kutardi. Muhammad Yusuf esa kechasi yozgan xatolarini hali to‘liq tuzatmagan edi. U o‘ylab qoldi: sinfda taqdim etish kerak bo‘lsa, u rasm bo‘limidagi g‘ijimni ko‘rsatib qo‘ymasligi lozim. Aks holda sinfdoshlar kuladi, o‘qituvchi esa e’tiborini boshqa tomonga buradi....